عرف و عادات مردم ایران /پروفسور هانری ماسه
عرف و عادات مردم ایران
لغت فلکلور
{لغت "فولکلور" (Folklore) یک اصطلاح انگلیسی است که به معنای "فرهنگ عامه" یا "فرهنگ مردمی" ترجمه میشود. این اصطلاح ترکیبی از دو کلمه "folk" به معنی "مردم" و "lore" به معنی "دانش" یا "سنت" است. فولکلور به طور کلی شامل افسانهها، داستانها، موسیقی، تاریخ شفاهی، ضربالمثلها، باورهای عامه و سایر جنبههای فرهنگی است که از نسل به نسل منتقل میشود، به ویژه در قالب شفاهی}لفظ انگلیسی بوده نخستین از طرف "تماس" انگلیسی بکار رفته است.این لغت که طی صدسال اخیر ورد زبانهای شده است .بعدها به جنبه های دیگر زندگی توده مردم واز آتجمله دیرین شناسی توده ها . سنن مردم وروانشاسی عوام نیز اطلاق گردیده است.کارشناس رشته فلکور از دیرباز به فلکور ایران باعلاقه خاصی می نگرند . زیرا گذشته خیره کننده تمدن ایران در زمینه فلکور تمرات تیکویی بدست میدهد . درسه قرن اخیر سیاحان مختلفی که از ایران دیدن کرده اند ضمن یاداشتهای سیاحت خویش در باره فلکلور ایران اطلاعات کم وبیش جالبی گزارش داده اند. ولی اینکار نه ازروی حساب ونیت قبلی بلکه برسیبل اتفاق عمل گردیده است . فقط از بیست وپنجسال پیش فلکور ایران با دقت نظری که شایسته آن است مورد جمع آوری وبررسی قرار گرفته است. نگارنده به سال 1933 ضمن اقامت در ایران متوجه این نکته شدم که معتقدات وعادات ورسوم مردم ایران در شرف از بین رفتن است . این امر در شهر های بزرگ ومراکر عخمران وآبادی که به صورت میدان اصلاحات اجتماعی دولتی در آمده بود بیشتر به چشم می خورد . یکی دو تن از روشنفکران ایران در اثر روشن بینی وحسن نیت خویش بیاری من شتافتند ومن به این ترتیب در صدذ جمع آوری مدارک لازم در این زمینه شدم. اما چنانچه انتظار میرفت اشخاص تحصیل کرده زیادی که علاقه وافری به مهین وادبیات کشور خویش داشتند . مرا از این کار مورد سرزنش قرار دادند . نظر آنهاا ای بود که گویا با جمع آوری واشاعه آداب ورسوم خاص مردم عادی خرافات ویا رسوم عجیب وغریب آنان به اطلاع همگان رسیده واز این راه به حیثیت کشور لطمه جبران نا پذیری وارد خواهد آمد.
چندی بعد . ضمن مسافرت دیگری به ایران یکبار دیگر کار خود را از سر گرفتم واین بار از یاری همه جانبه روشفکرانی که هماره مدیون آنها خواهم بود برخوردار شدم. در فاصله زمانی دوبار اقامت خوددر ایران آقایان م. بهار ودهخدا ادیبان وهنرمندان نامی ایران کوشش بسیاری برای جمع آوری وبررسی وانتشار فلکلور کشور خود به عمل آوردند . ضمنا یکی از دوستان من مرحوم صادق ذهخدا که یکی ار نویسندگان مبتکر معاصر ایران بود مجموعه گرانبهائی از اعتقادات مردم ایران تاءلیف وبرای اولین بار در این رشته کتاب بی نظیر منتشر تمود.
چندی بعد نگارنده دوجلد کتاب " معتقدات وعادات ایرانیان " به ربان فرانسه منتشر کردم این کتاب شامل فلکلور ایران زمین برای تدوین آن قریب دویست کتاب ومقاله را مطالعه کرد وخود شخصا از شهر های مختلف ایران اطلاعاتی از ربان خود مردم جمع آوری نموده بودم. گرچه بررسیهای لازم در باره کتب مقالات لازم تا سال 1938 به پایان رسیده ولی هنوز بررسی اطلاعات لازم بخضوص از دهات ایران در زمینه اداب ورسوم مرببوط به امور زراعتی تاتمام مانده است. خود ایرانیان نیر اینک با علاقه خاصی مسائل مربوط فلکلور را مطالعه می کنند.
یکی از رشته های اساسی بررسی انجمن ایران شناسی تهران که به سال 1946 تاسیس شده است بررسی موضوع فلکلور است اعضای انجمن مزبور تا کنون مطالبی درباره عید باستانی سده یا عید آتشی که هنوز هم در گوشه وکنار ایران برگزار میشود منتشر کرده اند . کتاب مهم دیگری به سال 1948 جزو سلسلهء ا نتشارات دانشگاه تهران منتشر شده است این متاب تالیف دکتر معین ومحتوی اسناد متنوع وبا ارزشی در باره فلکلور است. فصلی از این کتاب وقف بررسی نفوذ آئین مزدایی در ادبیات فارسی گردیده است. بررسی وضع لباسهای قدیم ایران نیز که بتا بر توصیه نگارنده با تاسیس موزه البسه قدیم ایران { موزه مردم شناسی } در جوار موزه ایران باستان منجر گردیده است . بدون اینکه با شمردن رشته های مختلف وموضوعات متنوع مربوط به فلکلور ایران باعث ملال خاطرخوانندگان شویم با اشاره به اصیل ترین رشته آن سخن خاتمه می دهیم. فتح ایران بدست اعراب در قرن هفتم میلادی وقبول اسلام ازجانب شهرنشین ایران باعث از هم گسیختن رشته ترادیسونها ملی ومذهبی ایران گردید. در اینحال فلکلور ایران آزمایش سختی از سرمی گذرانیده اگر معتقدان وآداب ورسوم ایرانیان قبل از اسلام را با فلکلور کنونی به سنجیم می ببنیم که از آداب ورسوم ایرانیان قبل از اسلام با فلکلور کنونی به سنجیم می ببنیم که از این میان آنچه مستقیما به دوره ماقبل از اسلام مربوط است بسیار ناچیز وکم اهمیت است.
بسیاری از سنن باستانی پس از چیرگی اسلام تغییر شکل داد ویا اینکه بجای سنتی که متروک مانده اند سنن تازه ای پیدا شده است.
بی گفتگو معتقدان مربوط به آتش یکی خطوط اصلی مشخصه فلکلور ایران باستان است . مثلا مردم شهر های ایران شب آخرین چهارشنبه هر سال از روی بوته های مشتغل پریده وفریاد می زنند :{ سرخی توازمن . زردی من از تو!}نظیر این مراسم در برخی از دهکده های آلزاس نیز دیده می شود. بهنگام روش کردن چراغ یا شمع کلمه سلام رابزبان می رانند یا دعای خاصی می خوانند . در مغازه ها نیز به هنگام روشن چراغ . مشتریان به روشتایی درود می فرستند (صلوات) گاهی به روشنائی یا به شاه چراغ یاد می کنند. این وضع یکی از مواردی است که سنن دیرین ایرانی رنگ اسلامی بخود گرفته است. گویا دراین مورد منظور از شاه چراغ حضرت علی است
غیر از جشنهای سده جشن های فصلی دیگری نیر از زمانهای باستان باقی بوده منتها در قرن واعصار بدست فراموشی سپرده شده است. این جشن ها آداب ومراسم خاصی داشته که به آن وسیله بدبختی وبلا وارواح شریر را دور ساخته خودرا از جانوران موذی در امان تگه میداشتند. برخی از رسوم مزبور تاجندی پیش نیز جاری بوده . دالاواله سیاح ایطا لیائی ضمن یاداشتهای خود از روشن کردن مشعل هائی در یکشبانه روز برای دور کردن هر نوع چشم زخم وآفت و بلا از نباتات وحیوانات سخن میراند در بهار جشن گل سرخ با مراسمی تظیر جشن مزبور در قرون وسطی دزر فرانسه برگزار می شد. به دنبال خشگسالی عظیمی در دوره ساسانیان . شاهنشاه فرمان داد تابا پاشیدن آب نزول باراران راتصریح کنند. این شیوه سحر امیز بعد ها به صورت مصلی رفتن جهت نزول باران در آمد . تنها عیدی که برای ایران باستان بیادگار مانده است جشن نوروز است که مراسم آن برای مدت سیزده روز از روز 21 مارس بع بعد برگزار میشود نوروز تخستین روز سال نواست . بهترین موقع برای بررسی مجموع عادات ورسوم مردم ایران ایام نوروز است.
توروز اصولا یک عید بزرگ ایرانی است منتها برخی پیرایه اسلامی نیز بدان افزوده اند. درایران هیچ یک از اعیاد به پای نوروز نمی رسد اما عاشورا که تجدید خاطره شهدای کربلا است روز عزاداری بشمار می رود پیش از این ایرانیان خاطره سیاوش را که بیداد کشته شده بود با تحریک حسن خوانخواهی وی زنده می داشتند.
در زمینه فلکلور از ایران باستان مقوله های دیگری نیز گریخته برجای مانده است. از آنجمله است اعتقاد به " دیو" که همان مزدائی وجن که پس از اسلام اعتقاد به وجود آن رواج یافته است. بنا ها وابادیهای بسیاری در نقاط مختلف ایران باقی مانده است که ساختمان آنها را به اشخاص یرجسته دوران باستان تسبت می دهتد. گنج شاهوار افسانه ای.آواز های توده ای وضرب المثل ها نیز در زمینه فلکلور میراث ایران باستان به شمار می رود.
از مجموع آنچه گفته شد نتیجه می شود که فلکلور ایران نه تنها از نظر کشور ایران بلکه از نظر شباهت ومناسیاتی که با فلکلور غرب دارد بسیار غنی وکاملا در خور بررسی ومطالعه می باشد
ه. ماسه
پایان ترجمه
تهران بتاریخ 6/10/ 1336 شمسی
تاریخ تمدن ایران تالیف : پروفسور هانری ماسه و رنه گروسه به همکاری جمعی از دانشوران ایران شناس اروپا ترجمه جواد محیی انتشارات گوتنبرگ ، چاپ ۱۳۳۹ کیفیت در حد ...
کتاب آداب و رسوم، اعتقادات و رفتارهای تاثیرگذار بر سلامت روستائیان استان مرکزی
. نویسندگان: نادیا مشایخی، مریم امینی، زيرنظر: علیاصغر فرازی،.
تحت عنوان مقاله ای در مجله فصلنامه بهروز - بهسازی محیط روستا برای ایجاد یک روستای سالم --فصلنامه بهورز
ISSN 1735-8558
فصلنامه پزشكي و پيراپزشكي
سال چهاردهم، شماره 2 (پياپي 55)، تابستان 1382
88 صفحه
مقاله در مجله بهورز
سال چهاردهم - شماره دوم - تابستان 1382
مهندس محمد شرافت ،
دبیر پروژه شهر سالم و روستای سالم مرکز بهداشت شهرستان ساوه /
مرکز آموزش بهورزی ساوه از استان مرکزی
اهداف آموزشی:
1 ـ اهداف پروژه روستای سالم را نام ببرید.
2 ـ اهمیت اصول مشارکت مردمی و همکاری بین بخشی را بشناسید.
هدف کلی:
هدف اصلی پروژه روستای سالم و شهر سالم کوششی است در جهت دستیابی به بالاترین سطح سلامت جامعه روستایی و شهری و نیل به « سلامت برای همه » تحت برنامه سازمان جهانی بهداشت از طریق بهره گیری از دو اصل مشارکت مردمی و همکاری بین بخشی.
اهداف اختصاصی:
ـ افزایش دانش عمومی مردم درباره بهداشت، سلامت و بسیج مردم شهرنشین و روستایی برای مشارکت در برنامه های اجرایی بخشهای مختلف توسعه.
در جهت پیشبرد اهداف روستای سالم در ابتدای کار آشنایی کامل مردم به عنوان مهمترین بخش و بالابردن دانش عمومی در تمامی فعالیتهای مصوب و مورد نظر در پروژه روستای سالم و این که کلیات موضوع و اهداف پروژه برای تک تک افراد جامعه به صورت ملموس درآید بسیار با اهمیت است؛ در این خصوص در روستا، بالابردن دانش عمومی از طریق کلاسهایی که در خانه بهداشت و یا مساجد برای مــردم برگزار می گردد، صورت می پذیرد.
هدف از ارتقای دانش عمومی مردم ایجاد حس مشارکت مستقیم و غیرمستقیم در برنامه های اجرایی است که این مشارکت ها می تواند در تمامی جنبه های بهداشتی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی و … باشد.
ـ افزایش آگاهی سیاستگذاران و برنامه ریزان و کارشناسان بخشهای توسعه با هدف «سلامت برای همه » و بخصوص اهمیت برنامه توسعه پایدار، سلامت و محیط در جامعه؛ در این زمینه برگزاری گردهمایی و سمینار جهت سیاستگذاران، کارشناســـان و برنامه ریزان می تواند مفید باشد.
ـ گسترش فرهنگ همکاری بین بخشــی در راستای اجرای پروژه های شهر سالم و روستای سالم برای ارایه خدمات بهینه در زمینه های مختلف فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی، بهداشتی و خدماتی ـ رفاهی.
اصولاً بدون همکاری بین بخشی، پروژه روستای سالم به هیچ وجه شکل نمی گیرد.
راههای عمده برای دستیابی به اهداف پروژه روستای سالم:
? تشکیل شورای بهداشت در روستا
? برگزاری جلسات ماهانه با رؤسای ادارات و پیگیری به منظور رسیدن به اهداف پروژه (اداراتی مثل بخشداریها، آب و فاضلاب، آموزش و پرورش، کمیته امداد امام خمینی، بهزیستی، جهاد کشاورزی، برق، مخابرات، اوقاف، نیروی انتظامی و …).
? برگزاری کارگاههای آموزشی برای تبادل نظر مسؤولان واحدها و ارگانهای ذی ربط.
? ارتقای سطح دانش مردم روستا به منظور شرکت فعال در اجرای طرحهای پروژه با برگزاری جلسات آموزشی.
? به کارگیری منابع و امکانات موجود در محل جهت پیشبرد اهداف پروژه.
عملیات بهسازی محیط در روستا (اقدامات انجام یافته و در دست اقدام): 1 ـ بهداشت آب:
آب یکی از نعمات بزرگ پروردگار و منشأ حیات و سرآغاز زندگی موجودات زنده است. بهسازی منابع آب مهمترین رکن تأمین آب آشامیدنی سالــــــم می باشد که می توان با هماهنگی و مشارکت شرکتهای آب و فاضلاب روستایی، جهاد کشاورزی، مرکز بهداشت و مشارکت مردم نسبت به انجام و اجرای آن اقدام نمود. حفر و بهسازی چاه جدید آب آشامیدنی و احداث منبع ذخیره و تأمین فشار آب و تهیه و نصب دستگاه کلرزنی به منظور تهیه آب سالم و کافی با مشارکت ارگانهای مذکور از جمله اقدامات انجام شده در روستای سالم می باشد.
2 ـ دفع بهداشتی فاضلاب:
دفع بهداشتی فاضلاب در روستاها خصوصاً روستاهای کوهستانی غالباً به صورت غیربهداشتی صورت می گیرد. عدم امکان حفر چاه به علت سنگی بودن و هزینه بالای ایجاد شبکه جمع آوری و تصفیه فاضلاب از علل این امر به شمار می آید. در روستای الویر با مشارکت مرکز بهداشت شهرستان و بخشداری و شورای اسلامی روستا،شبکه جمع آوری فاضلاب به طول حدود 1000 متر با تأمین لوله سیمانی با قطر از 150 تا 300 میلی لیتر اجرا شده و جهت تکمیل و توسعه کار با مشارکت شرکت آب و فاضلاب روستایی، مرکز بهداشت و مـردم روستا برنامه ریزی شده است.
شرط اصلی موفق بودن در برنامه بهداشتی از جمله جمع آوری فضولات حیوانی و انسانی ، همکاری صمیمانه مردم و هماهنگی و مشارکت شرکتهای آب و فاضلاب روستایی و بنیاد مسکن و مرکز بهداشت شهرستان و بخشداریهـــــــا و شورای اسلامی می باشد.
3 ـ دفع بهداشتی زباله:
افراد جامعه باید بدین باور برسند که علاوه بر رعایت موازین بهداشت فردی ملزم به حفظ بهداشت محیط پیرامون خود هستند، زیرا در صورت عدم رعایت این موضوع سلامت آنها و بهداشت سایر افراد جامعه به مخاطره خواهد افتاد. یکی از موارد مهم در زمینه حفظ و ارتقای سلامت افراد جامعه، جمع آوری، انتقال و دفع صحیح و بهداشتی زباله می باشد.
با توجه به وضعیت جغرافیایی منطقه و در نظر گرفتن وضعیت اقتصادی ساکنین آن طرح جمع آوری ـ انتقال و دفن بهداشتی زباله می تواند به مرحله اجرا گذاشته شود. پیشنهاد می شود با تشکیل شورای بهداشت روستا و جلب مشارکت مردم روستا و یا روستاهای همجوار، بخشداریها، جهادکشاورزی و مرکز بهداشت جمع آوری زباله به دو صورت به مرحله اجرا گذاشته شود:
الف ـ بخش خصوصی: بخش خصوصی می تواند با توجه به وضعیت موجود در روستاها با استفاده از چرخ دستی، گاری حمل با چهارپا، گاری موتــــــوری، یدک کش همراه تراکتور، وسیله نقلیه موتوری مناسب (نیسان کمپرسی) با در نظر گرفتن هزینه ماهیانه هر خانــــوار و با نظارت خانه های بهداشت طرح را به مرحله اجرا درآورد.
ب: یا با گرفتن خودیاری مردم روستا و همکاری مرکز بهداشت با خرید وسیله مناسب جمع آوری ایجاد شرکت تعاونـــــی تحت پوشش اداره تعاون به صورت قانونی نسبت به جمع آوری و بازیافت آن اقدام نمود.
در روستای الویر با همیاری مردم و کمکهای مرکز بهداشت، شورای اسلامی با تهیه یک دستگاه یدک کش که به تراکتور موجود در روستا متصل می گردد اقدام به جمع آوری زباله نموده و جهت دفع بهداشتی به صورت دفن در نظر است در آینده ای نزدیک ادوات لازم (نظیر بیل متصل به تراکتور) تهیه و دفن بهداشتی زباله نیز در این روستا انجام گردد.
4 ـ حمام بهداشتی:
وجود حمام بهداشتی در روستا و رعایت اصول بهداشتی در آن بسیار با اهمیت و ضروری می باشد. از آنجایی که در روستاهای کم جمعیت راه اندازی و نگهداری حمام عمومی توجیه اقتصادی ندارد و با عدم استقبال و حمایت مردم روبروست، لذا ایجاد حمام های خصوصی در داخل منازل مورد توجه بوده که با تأمین مصالح و کمک در حد توان توسط ادارات ذی ربط به افراد تحت پوشش کمیته امداد امام خمینی (ره)، ادارهبهزیستی و مشارکت مردم و نظارت بهداشت قابل دستیابی است.
نظر به مشکلات موجود در خصوص حمامهای عمومی اعم از مشکلات بهداشتی، اقتصادی و اجتماعی در روستای الویر برای خانواده های بی بضاعت اقدام به خصوصی سازی حمام با مشارکت ارگانهایی نظیر مرکز بهداشت با اهدای مصالحی مثل آجر، کمیته امداد امام خمینی و نیز همیاری مردم و شورای اسلامی شده است و جهت افراد تحت پوشش اداره بهزیستی برنامه ریزی شده است که خصوصی سازی با مشارکت بهزیستی و مردم انجام گردد.
5 ـ بهداشت مدارس:
نظــــر به اهمیت بهداشت دانش آموزان در زمینه بهداشت محیط و سایر زمینه ها ، بهسازی سرویس بهداشت و آبخوری مناسب و ایجاد سیستم آبگرم در مدارسسردسیر و کوهستانی روستایی و ایجاد سیستم صابون مایع در سرویس های بهداشتی و آسفالت حیاط مدرسه از اهمیت به سزایی برخوردار است. با مشارکت و همکاری آموزش و پرورش ـ مردم خیر ـ انجمن اولیا و مربیان و مرکز بهداشت، سیستم صابون مایع و تأمین آب گرم در مدارس در دست اقدام است.
6 ـ روشنایی کوچه ها:
روشنایی کوچه ها در شب از اهمیت ویژه ای برخوردار می باشد، بدین منظور می توان با مشارکت مردم و جلب همکاری اداره برق و بخشداریها و مرکز بهداشت نسبت به ایجاد سیستم روشنایی مناسب در روستا اقدام نمود که بدین منظور با مشارکت مردم و جلب همکاری اداره برق، بخشداری و مرکز بهداشت نسبت به ایجاد سیستم روشنایی معابر در روستا اقدام شده است.
7 ـ گسترش سیستم مخابرات:
با کمک و مشارکت اداره مخابرات، بخشداری، مرکز بهداشت و مردم روستا نسبت به اجرای پروژه واگذاری تلفنهای خودکار 256 شماره ای به منازل تسریع به عمل آمد. ضمناً خانه بهداشت روستا از خط تلفن به صورت مشارکتی برخوردار گردید.
8 ـ نامگذاری کوچه ها و خیابانها و پلاک گذاری منازل با مشارکت بخشداری، اداره پست ، مخابرات، اداره برق، آب و فاضلاب و مرکز بهداشت و مردم روستا انجام شده است. قابل ذکر است که یک خیابان به نام بهورز نامگذاری شده است.
9 ـ بهداشت مساجد و زیارتگاهها:
در مساجد و زیارتگاهها به عنوان اماکن عمومی بایستی نکات بهداشتی و بهداشت محیطی کاملاً رعایت شود. برنامه های آموزشی و تشویق و مشارکت مردم روستا ـ اداره اوقاف و امور خیریه ـ جهاد کشاورزی ـ روحانیت ـ سازمان تبلیغات و مرکز بهداشت در ایجاد محیط سالم و بهداشتی (جمع آوری زباله ، ایجاد سرویس بهداشتی ، وضوخانه با داشتن آب گرم و ایجاد سیستم صابون مایع و همچنین عدم استفاده از جام سماور یا تشت در شستشوی استکان و نعلبکی و ایجاد ظرفشویی مناسب به منظور جایگزینیمورد توجه قرار گیرد.
در این زمینه نسبت به بهسازی و نوسازی ساختمان امامزاده با مشارکت مردم و اداره اوقاف، اقدام و نسبت به احداث سرویسهای بهداشتی با کمک مرکز بهداشت و مردم و سایر ارگانهای ذی ربط اقدام شده است.
10 ـ بهداشت غسالخانه:
بهسازی و احداث غسالخانه بهداشتی به منظور حفظ رعایت موازین بهداشتی و جلوگیری از شستشوی میت در داخل رودخانه ها و منازل مسکونی توصیه می گردد در خارج از روستا و در مجاورت گورستان احداث گردد. برنامه اجرایی با مشارکت مردم روستا ـ روحانیت ـ اداره اوقاف و امور خیریه ـ سازمان تبلیغات اسلامی و مرکز بهداشت به مرحله اجرا گذاشته می شود (تصویب در شورای بهداشت بخش).
تأمین مصالح ساختمانی اصلی و نیروی انسانی (تیر آهن ، آجر، ماســــه و کارگر و بنا کاشی ـ سیمان) به عهده مردم ، بخشداری و اداره اوقاف و امور خیریه می باشد که مرکز بهداشت با تأمین مقداری کاشی و سیمان مشارکت می نماید.
11 ـ شن ریزی یا آسفالت:
کثیف بودن محیط روستا مانند وجود کوچـــــــه های خاکی و شن ریزی نشده، تراکم گل و لای در داخل کوچه ها، جوی ، نهر آب، سطح منازل و همچنین وجود آشغال، مواد زاید مانند کاغذ پاره ، کاه، خاکستر و … ضمن این که محیط کثیف و بد منظره ای ایجاد می کنـــد باعــث آلودگـــی نیز می گردد.
جهت رفع مشکل می توان با تشکیل شورای بهداشت شامل جهاد کشاورزی ، اداره راه، مسکن و شهر سازی، مرکز بهداشت، بخشداریها و مشارکت مردم در شن ریزی و… اقدام نمــــــود و با تشویق مردم می توان از امکانات روستا مانند چهارپا، تراکتــــور و …جهت شن ریزی استفاده کرد؛ همچنین از امکانات ادارات یاد شده مورد استفاده می شود. که در روستای الویر با مشارکت بخشداری و مردم کوچه ها و معابر عمومی شن ریزی شده است.
12 ـ دفع صحیح و بهداشتی مدفوع:
دفع ناصحیح مدفوع از مهمترین علل شیوع بیماریها محسوب می شود، چرا که موجب آلودگی خاک و منابع آب و مواد غذایی می شود.
برحسب شرایط محلی مدفوع در چاهها دفن و یا در محفظه های روباز جمع آوری و پس از تخلیه آن را مستقیماً در مزارع کشاورزی به عنوان کود مورد استفاده قرار می دادند و یا به علت عدم رعایت فاصله محل دفع با چاههای آب آشامیدنی عامل اصلی اشاعه بیمایهای عفونی و انگلــــی و اپیدمی های وسیع بوده است.
دفع غیر بهداشتی مدفوع از اهم مشکلات بهداشتی افراد کم درآمــــد و بی بضاعت روستایی می باشد، لذا می توان با هماهنگی و مشارکت مادی و حمایتی مسؤولان کمیته امداد امام خمینی (ره) و اداره بهزیستی ، مرکز بهداشت و جهاد کشاورزی و آب و فاضلاب روستایی و جلب کمکهای مردمی در تأمین مصالح مورد نیاز از قبیل سیمان، آجر، سره توالت، در و پنجره، وسایل لوله کشی و در زمینهایی که سنگی بوده و حفرچاه با مشکل روبرو می باشد، با استفاده از کمپرسور به صورت سینک انفرادی در رفع مشکل اقدام نمود و یا با اجرای عملیات طرح جمع آوری فاضلاب با همکاری شرکت آب و فاضلاب عملیات انتقال انجام و در خارج از روستا با احداث تصفیه خانه عمومی شرایط لازم جهت دفع بهداشتی مدفوع را فراهم نمود که در این راستا بهسازی توالــــت هشتاد مورد خانوارهای بی بضاعت با مشارکت مردمی و ارگانهایی مثل مرکز بهداشت و کمیته امداد امام خمینی با تأمین مصالحی مثل آجر، سیمان، در و پنجره، موزاییک و سنگتوالت و … همچنین مبلغ 10000 تومان به ازای هر خانوار از طرف کمیته امداد امامخمینی و حدود 5000 تومان به ازای هر نفر از طرف مرکز بهداشت و مابقی با همیاری خود مردم انجام گرفته است.
13 ـ بهداشت نان:
کنترل و نظارت بهداشتی در تهیه نان بسیار مهم است، لذا به منظور ایجاد نانوایی های سنتی و تنوری با سوخت هیزم با مشارکت زنان روستایی، جلب اداره غله، بخشداریها در سهم آرد و در احداث نانوایی به صورت بهداشتی با همکاری و مشارکت شورای اسلامی ارزیابی مثبت در پی خواهد داشت (البته بدون هیچ گونه افزودنی شیمیایی در تهیه خمیر).
14 ـ بهداشت موادغذایی:
انسان برای ادامه حیات به غذا نیازمند است. در صورت آلوده بودن غذا مصرف آن سبب ضعف قوای جسمانی و ایجاد بیماریهای گوناگون می گردد.
بنابراین لازم است مراحل تولید، نگهداری و توزیع و فروش موادغذایی طبق موازین بهداشتی انجام گیرد. به منظور حمایت از تولید کنندگان موادغذایی در روستاهــــــا مانند کارگاههای شیره پزی ـ رب انار ـ لواشک و … در شرایط مناسب و بهداشتی لازم است روستاییان را تشویق به مشارکت در ایجاد شرکتهای تعاونی تحت پوشش اداره تعاون نمود تا مواد غذایی به صورت سالم با داشتن کد بهداشتی وارد بازار گردد.
15 ـ اماکن تهیه و توزیع موادغذایی:
رعایت اصول بهداشتی در مراکز تهیه و توزیع موادغذایی از ضروریات است و عدم رعایت این اصول می تواند مشکلات فراوانی برای انسان فراهم کند؛ بدین منظور می توان با تشکیل شورای بهداشت و با جلب همکاری و مشارکت بانکها ـ بخشداریها با تأمین وام قرض الحسنه برای افرادی که مشکل اقتصادی دارند نسبت به رفع مشکل اقدام نمود.
16 ـ بهداشت مسکن و طرح هادی:
مراعات اصول بهداشت در تمام ارکان زندگی از جمله مسکن و اماکن عمومی باید مورد نظر قرار گیرد. رعایت اصول مهندسی ساختمان جهت اقدامات پیشگیرانه، کاهش اثرات بلایای طبیعی (زمین لرزه، سیل ، آتش سوزی و …) در نظر گرفته می شود.
به منظور رعایت حداقل مسایل بهداشت محیطی می بایست اتاقها از نور کافی برخوردار باشد و مشارکت در برنامه سفیدکاری اتاقها، بهداشت آشپزخانه، سرویس بهداشتی و … می بایست مورد نظر قرار گیرد.
17 ـ ایجاد فضای مناسب و زمین ورزشی:
به منظور استفاده بهینه از اوقات فراغت دانش آموزان و جوانان با مشارکت اداره تربیت بدنی ـ بخشداریها ـ شورای اسلامی روستاها ـ جهاد کشاورزی و مرکز بهداشت اقدامات لازم جهت ایجاد مکانهای مناسب ورزشی از قبیل تسطیح و فراهم نمودن زمین ورزشی و بهسازی ساختمانهای رها شده شرایط مناسب جهت انجام فعالیتهای ورزشی فراهم گردد.
18 ـ ایجاد فضای سبز و پارک:
می توان در روستاهای گرمسیر و خشک ایجاد فضای سبز مثمر و پارک با مشارکت منابع طبیعی ـ جهاد کشاورزی شورای اسلامی روستاها و مرکز بهداشت شرایط مناسب فراهم نمود.
19 ـ مبارزه با حشرات و جوندگان:
حشرات و جوندگان می توانند عوامل بیماری زا مانند انگل ها و میکروبها، ویروسها و غیره را از راههای مختلف وارد بدن انسان کنند و خسارتهای اقتصادی به وجود آورند. بنابراین در روستا با مشارکت مردم، جهاد کشـــــــاورزی و شبکه دامپزشکی و …) برنامه اجرایی مبارزه با حشرات و جوندگان باید مرحله به مرحله به اجرا گذاشته شود.
1- بهسازی محیط (حذف پناهگاه، آب، غذا).
2ـ طعمه گذاری را (تأمین گندم و روغن به عهده مردم و تأمین سموم به عهده شبکه دامپزشکی یا جهاد کشاورزی) با نظارت و پیگیری مرکز بهداشت می توان انجام داد و موفق شد.
20 ـ بهداشت کشتارگاهها:
به منظور تهیه گوشت به صورت سالم و بهداشتی و جلوگیری از ایجاد آلودگی های بهداشت محیط و پیشگیری از انتقال بیماریها تا ایجاد مجتمع صنعتی کشتارگاه بهداشتی در مراکز شهرستان ها می توان با مشارکت و تشویــــــق قصابان و همکاری شبکه های دامپزشکی و جهادکشاورزی ـ بخشداریها و مرکز بهداشت ، ساختمان کشتارگاه را در داخل روستاهــــــایی که دارای خانه های بهداشت می باشند، احداث کرد.
21 ـ برنامه های آینده:
? احداث و تجهیز کتابخانه: در خصوص تجهیز کتابخانه تعداد 500 جلد کتاب و یک دستگاه ویدئو از طریق اداره ارشاد اسلامی ساوه در اختیار کتابخانه روستا قرار گرفته شد. ضمناً محل ساختمان جدید کتابخانه تهیه و احداث آن جزو برنامه های آینده می باشد.
? بهسازی اماکن متروکه و رها شده: در این خصوص بهسازی حمام قدیمی و تاریخی در روستا و تبدیل آن به یک محل فرهنگی ورزشی از اقدامات آینده می باشد.
? ایجاد صنایع مونتاژ کوچک در روستا
? ایجاد تعاونیهای مختلف در روستا
? ایجاد صندوق قرض الحسنه با مشارکت مردم روستا
? آماده سازی زمین فوتبال
? انتقال گورستان از داخل روستا به خارج روستا و ایجاد فضای سبز
? لایروبی قنات با مشارکت جهادکشاورزی و مردم روستا در دست اقدام می باشد (اعطای وام بلاعوض تا سقف دو میلیون تومان).
? ایجاد سد خاکی
? انجام طرح هادی روستای: منوط به واریز مبلغ دو میلیون تومان و اجرای مقدمات پروژه و نقشه برداری روستا بوده که شرایط تا حدودی فراهم است.
موانع و مشکلات موجود را می توان به شرح زیر نام برد:
ـ نبودن ردیف محل خاص پروژه روستای سالم جهت تأمین اعتبار طرحها و قرار نگرفتن اعتبارات مالی در سازمان مدیریت و برنامه و بودجه
ـ کمبود ادوات و ماشین آلت مخصوص
ـ مشکلات موجود در خصوص پشتیبانی و هماهنگی های بین بخشی
ساوه شهر باستانی / نویسنده : احمد نعمتی / جلد اول ودوم
بلاگفا
https://savehje.blogfa.com › post
ساوه شهر باستانی / نویسنده : احمد نعمتی /
جلد اول ودوم - دانشگاه ها وانستیو ها /اجتماعی واقتصادی - هنری - پزشکی - تربیتی -کشاورزی - صنعتی.
آداب و رسوم و فرهنگ بومی شهرستان ساوه
تحقیق درباره فرهنگ بومی ساوه
ساوه از شهرهای استان مرکزی و مرکز شهرستان ساوه، در کشور ایران است.ساوه یکی از شهرها و مناطق باستانی بازمانده از دوره ساسانی است که در اواخر آن دوره و در اوایل دوره اسلامی یعنی سال ۲۲ هجری، جزو ایالت جبال یا کوهستان بودهاست.
ساوه از شمال به شهرستان زرندیه و استان قزوین، از جنوب به شهرستان تفرش و استان قم، از شرق به استان تهران و قم و از غرب و جنوب غربی به استان همدان و شهرستان کمیجان محدود میگردد.
نامگذاری ساوه
- ساوه بر وزن کاوه، از نام پهلوانی تورانی به نام «ساوهشاه» گرفته شده است.
- ساوه تغییریافته واژه سهآبه به معنای مکانی با سه رودخانه خوانده شدهاست.
- ساوه در زبان فارسی به معنای خردهطلا است، نام بخشهایی مانند زرند، گواه کاربرد این معنی برای منطقه ساوهاست.
- نام شهری است نامدار در عراق عجم، گویند دریاچهای در آن جا بود که هر سال یک کس را در آن غرق میکردند تا از سیلاب ایمن بمانند و در شب ولادت پیامبر اسلام آن دریاچه خشک شد.
- گروهی نام آن را مأخوذ از واژه اوستایی “سَوا” Sava و یا واژه پهلوی “سَوَکا” Savaka دانستهاند.
شهرستان ساوه
این شهرستان به مساحت ۸۸۵۵ کیلومتر مربع (معادل ۳۰ درصد مساحت کل استان مرکزی) در شمال استان مرکزی قرار گرفته است که بدین ترتیب وسیع ترین شهرستان استان مرکزی به شمار می آید . این شهرستان از شمال وشمال غربی به کرج و قزوین، شمال شرقی به شهریار، جنوب شرق به قم از جنوب به تفرش و از غرب به همدان محدود می گردد . مرکز آن شهر ساوه، در ارتفاع ۹۹۵ متری از سطح دریا قرار گرفته است و با مرکز استان (اراک) ۱۵۲ کیلومتر فاصله دارد.
شهرستان ساوه براساس آخرین تقسیمات کشوری سال ۱۳۷۵ دارای ۵ شهر (ساوه، زوایه، غرق آباد ، مأمونیه، نوبران) ۴ بخش و ۱۲ دهستان بوده است. جمعیت این شهرستان در سال ۱۳۷۵، حدود ۲۲۳۴۲۹ نفر بوده، ۵/۱۷ درصد جمعیت استان را شامل میشود . از این تعداد ۵۳ درصد ساکن نقاط شهری بوده اند.
سوغات شهرستان انار و انجیر خشک و پایه اقتصاد آن را صنعت و کشاورزی تشکیل می دهد. منطقه ساوه به خاطر مجاورت با کویر و ارتفاعات کم دارای آب و هوای گرم و خشک است.
رودخانه قره چای که از غرب و از استان همدان وارد شهرستان ساوه می شود با جهت غرب به شرق تمام شهرستان را حرکت نموده و به خارج از شهرستان (مسیله قم) هدایت می شود. بر مسیر همین رود است. ساکه ساوه (الغدیر) بر محل قدیمی بند شاه عباسی احداث گردیده است. از دیگر رودخانه های مهم در آن، مزدکان که از ارتفاعات غربی سرچشمه گرفته و در جنوب شهر ساوه با قره چای یکی می شود از سرشاخه ها این رودخانه که همگی از ارتفاعات شمال غرب سرچشمه می گیرند. می توان به رودخانه های فصلی سامان، مسیله و چرم اشاره داشت.
شهرستان ساوه به دلیل موقعیت جغرافیایی و ارتباطی هموار در طول تاریخ مورد توجه بوده است لذا باید این منطقه را مرکز جاذبه های تاریخی استان مرکزی نامید. در ذیل تعدادی از این آثار معرفی شده است.
مسجد جامع – مناره مسجد جامع – قله تاریخی الویر- تپه الویر – قلعه الویر – قلعه گبری- قلعه آردمین – بنای مسجد انقلاب (قرمز) – کاروانسرای باغ شیخ- پل تاریخی سرحده- امامزاده سید اسحاق- سر ساوه (الغدیر)- غار کوه ساوه (شاپسند)- مناره مسجد سرخ- مسجد بازار ساوه- آب انبار مسجد جامع- تپه های باستانی در مأمونیه، امامزاده پنج تن در بدچال مجموعه تپه باستانی آوه – مقبره پیغمبر- مقبره شاهزاده سلیمان- تپه باستانی خانقاه- و ……
بنا به اظهار کارشناسان اداره میراث فرهنگی در شهرستان ساوه تعداد ۲۳ اثر تاریخی وجود دارد که از این بین ۷۰ اثر به ثبت آثار تاریخ رسیده است.
جغرافیای سیاسی:
شهرستان ساوه یکی از شهرستان های استان مرکزی است که از طرف مشرق به شهرستان های ری سو کرج، از طرف جنوب و جنوب شرقی به شهرستان های تفرش و قم و از طرف شمال به شهرستان های قزوین و تاکستان از طرف مغرب به شهرستان همدان محدود می شود فاصله ساوه تا تهران ۱۴۰ کیلومتر و تا مرکز استان ۱۵۲ کیلومتر است مساحت کل شهرستان ۷۹/۸۸۵۵ کیلومتر مربع برابر با ۳۰ درصد مساحت کل استان با تراکم نسبی ۲۴ نفر است.
شهرستان ساوه دارای ۵ شهر بخش و ۱۲ دهستان و ۳۸۶ آبادی به شرح ذیل است بخش خرقان با دهستان الویر ( ۱۹ آبادی و ۱۴۹۴ خانوار ) دهستان علیشا ( ۱۸ آبادی و ۱۵۱۷ خانوار ) بخش زرند با دهستان حکیم آباد ( ۴۵ آبادی و ۱۸۶۹ خانوار) دهستان خشگرود ( ۵۹ آبادی و ۱۴۳۴ خانوار ) دهستان رودشور ( ۱۷ آبادی ۱۲۴۲ خانوار ) بخش مرکزی شامل دهستان شاهسونکندی ( ۳۵ آبادی و ۹۰۰ خانوار ) دهستان طراز ناهید ( ۳۷ آبادی و ۱۳۶۵ خانوار) دهستان قره چای ( ۳۰ آبادی و ۱۶۹۹ خانوار ) دهستان نو علی بیگ ( ۳۵ آبادی و ۲۵۵۵ خانوار ) و بخش نوبران شامل دهستان آق کهریز ۰ ۲۹ آبادی و ۲۰۴۹ خانوار) دهستان نبات ( ۳۶ آبادی و ۲۱۱۴ خانوار ) دهستان کوهپایه ( ۲۶ آبادی و ۱۵۰۴ خانوار )
محیط طبیعی:
به لحاظ طبیعی شهرستان ساوه در دشتی هموار واقع شده است.
شرایط اقلیمی:
شهرستان ساوه دارای اقلیمی نیمه خشک با تابستانهای گرم و زمستانهای کمی سرد می باشد.اراضی این شهرستان بین کوهستان و بیانان واقع شده و بلندترین ارتفاع این شهرستان ” کوه قلیچ ” در بخش زرند است که ۲۰۵۰ متر بلندی دارد.
منابع آبی مهم:
مهمترین منبع آبی شهرستان ساوه رودخانه دائمی قره چای بوده و پس از آن می توان از رودخانه های مزلقان و شور را در ردیفهای بعدی قرار داد.سدالغدیر که بر روی رودخانه قره چای احداث شده مهمترین منبع آب زراعی منطقه می باشد.
پوشش گیاهی:
شهرستان ساوه بلحاظ پوشش گیاهی جزو مراتع خوب استان مرکزی بوده و عمده ترین گونه های گیاهی این شهرستان عبارتند از :
درسنه، گون، کاروان کش، شیرین بیان، ورک، پونه ، گل مار، داریجان ، کنگر ریواس، جاجوغ و قاسنی.
پوشش جانوری:
شهرستان ساوه از لحاظ پوشش جانوری نیز دارای تنوع قابل توجهی است.گرگ، خرگوش، شغال، آهو، روباه، کبک، غاز، مرغابی، مار، قرقاول، و عقاب از جمله جانورانی می باشند که پوشش جانوری این شهرستان را تشکیل داده اند.
جغرافیای اقلیمی:
این شهر در ارتفاع ۱۰۵۰ متر و ذر ۱۳۰ کیلومتری جنوب باختری تهران واقع گردیده است رودخانه قره چای از کوههای تفرش سرچشمه گرفته و بعد از ساختن اراضی جنوب ساوه به دریاچه قم می ریزد شهر ساوه در منطقه دشتی قرار گرفته و کوه قابل ذکری در نزدیکی آن وجود ندارد منطقه در مجموع دارای آب و هوایی معتدل خشک است، بیشترین درجه حرارت در تابستان به ۴۳ درجه سانتیگراد و در زمستان کمترین درجه حرارت صفر درجه سانتیگراد است میزان متوسط باران سالیانه ۲۸۸ میلیمتر است.
فرهنگ بومی شهرستان ساوه
صنایع دستی
هنر صنایع دستی در شهر ساوه دارای قدمت زیادی است. وجود تکههای سفالی کشف شده در اطراف تپه باستانی آوه شاهدی بر این مدعی است. همچنین گلیم ساوه یکی از آثار مشهور کشور است که از دوره صفوی در این شهر رواج داشته است.
سفالگری
در زمان سلجوقیان، ساوه یکی از مراکز مهم سفالگری بود که هر چند نمیتوانست با ‹‹ری›› در این زمنیه رقابت کند ولی به هر طریق از اهمیت فراوانی برخور دار بود. پس از حملة مغول، ‹‹ری›› از فعالیت باز ایستاد لکن ساوه همچنان به خلق آثار گرانبهایی در این زمینه ادامه داد. نمونههای زیبائی از سفالینههای ساوه در حفاریها تپههای تاریخی ‹‹ آوه›› بدست آمده که در ‹‹ موزة ایران باستان›› نگاهداری میشود.
گلیم بافی
در گلیم ساوه استفاده از رنگهای مناسب و طرحهای زیبا دیده میشود و این امر گلیم ساوه را در سطح استان مطرح ساخته است. روستای «نورعلی بیگ» در بخش مرکزی شهرستان ساوه از جمله روستاهایی است که بافت گلیم در آن مشهود است. از انواع گلیمها، خورجین، گاله یا به اصطلاح ساوهایها «گووالا» و غیره تهیه میشود. گاله اغلب در کودکشی مورد استفاده قرار میگیرد. «سفره آرد» یا به قول محلیها «اون سفرا» از دیگر دستبافتهای مردم این دیار است. سفره آرد گلیمی ظریف از نخ پنبه است و معمولاً در نانپزی مورد استفاده قرار میگیرد.
قالی بافی
رودوزیهای سنتی
منبت
قلمزنی
غذاها و شیرینیها
از جمله شیرینیهای سنتی شهر ساوه میتوان به نان ماستی (نون ماستی یا نون قندی) و چوکه اشاره کرد.
سید ابراهیم کمال حسینی فرزند عباس ساوجی
سید ابراهیم کمال حسینی فرزند عباس درسال 1342 درساوه
دیده به جهان کشوده در آموزشگاهای شهر ساوه نحصیلات خودرابه پایان رسانید
وی از ابتدا علاقه توجهی به ادبیات وشعر وشاعری داشت وسعی می کرد در محافل وانجمن های ادبی شرکت نموده وسروده های خودرا نماید ودر اثر این تلاش ومجاهدت به مقامات والایی در سرودن انواع اقسام شعر دست یابد
صاحب ترجمه نمونه هاییاز ابیاتش را برای نگارنده ارسال داشته که ازبین انها ذیلا درج می گردد تخلص این شاعر (کمال) می باشد
دفتر عشق کمال ساوجی
قصه گویش ساوه ای شماره1
https://aparat.com/v/AU7Mf
قصه گویش ساوه ای شماره2
https://aparat.com/v/qnV3m
قصه های گویش ساوه قسمت اول و دوم وسوم / سید ابراهیم کمال ...
https://savehje.blogfa.com › post
سید ابراهیم کمال حسینی فرزند عباس درسال 1342 درساوه
· دیده به جهان کشوده در آموزشگاهای شهر ساوه نحصیلات ...
قصه گویش ساوه ای شماره 3
https://aparat.com/v/5RbFz
قصه گویش ساوه ای قسمت ۴
https://aparat.com/v/JmqWR
سیری در آداب و رسوم مردم فیروزکوه (در سده گذشته)
جمع آوری : محمد شرافت
اینجانب محمد شرافت در راستای اطلاع رسانی معرفی ساوه بعنوان شهر سالم اقدام به ايجاد اين وبلاگ كرده ام از تمامي دست اندركاران خواهشمندم در قسمت نظرات بنده همراهي نمايند.